Maraming Pilipino ang nagpapautang o humihingi ng utang sa kaibigan, pamilya, o kahit sa hindi kilala — nang walang malinaw na kasunduan. Tapos pag dumating ang problema, wala kang hawak na papel. Ang tanong: may interes ba 'yan, at ilang porsyento ang legal?
Ano ang Interes?
Sa simpleng salita, ang interes ay ang bayad na idadagdag sa iyong inutang. Kung humingi ka ng ₱10,000 at ang interes ay 10% bawat buwan, magbabayad ka ng ₱11,000 after a month. Pero hindi lahat ng interes ay legal — at hindi lahat ng "agreement" ay valid sa mata ng batas.
Dalawang Uri ng Interes sa Pilipinas
1. Conventional Interest (Contractual/Agreed-Upon)
Ito ang interes na pinagkasunduan ng dalawang partido. Dapat itong:
- Nakasulat — hindi pwedeng basta verbal lang
- Hindi labis-labis — ang usurious o mapang-abusong interes ay maaaring ibaba ng korte
Matapos ang Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) na alisin ang interest rate ceiling sa mga non-bank transactions, ang mga hukuman na ngayon ang nagdedesisyon kung ang isang rate ay "unconscionable" o hindi. Kapag napatunayang sobra ang rate, maaaring bawasan ito ng korte sa isang "reasonable" na antas.
2. Legal Interest
Kapag walang kasunduan tungkol sa interes, ang applicable ay ang legal interest rate na itinakda ng Bangko Sentral ng Pilipinas. Sa kasalukuyan, ito ay 6% per annum, batay sa BSP Circular No. 799 (2013) at kumpirmado ng Nacar v. Gallery Frames (G.R. No. 189871, 2013).
"When the obligation is breached, and it consists in the payment of a sum of money — i.e., a loan or forbearance of money — the interest due shall be that which may have been stipulated in writing. Furthermore, the interest due shall itself earn legal interest from the time it is judicially demanded." — Nacar v. Gallery Frames (2013)
Bakit Kailangan Laging Nakasulat?
Ayon sa Article 1956 ng Civil Code ng Pilipinas: "No interest shall be due unless it has been expressly stipulated in writing."
Ibig sabihin: kahit nagkasundo kayo verbally na may interes, kung walang nakasulat — walang interes ang dapat bayaran bilang default. Ang principal amount lang ang maaaring kolektahin.
Mga Praktikal na Tips Para sa Individuals
- Laging gumawa ng Promissory Note — kahit simpleng papel na nilagdaan ng borrower
- Isulat ang rate ng interes at kung paano ito kakalkulahin (monthly? annual?)
- Itakda ang due date at ang penalty kapag late ang bayad
- Magkaroon ng witness o i-notarize ang dokumento para mas malakas
- Huwag pumayag sa "napakalaking" interes — kahit agreed kayo, maaaring itanggal ito ng korte
Ano ang Mangyayari Kapag Hindi Nagbayad?
Kung hindi nagbayad ang borrower pagdating ng takdang petsa, maaari kang magsampa ng kaso sa Small Claims Court (para sa ₱400,000 pababa) o sa Regular Court para sa mas malaking halaga. Ang legal interest na 6% per annum ay magsisimula mula sa petsa ng demand o pagsampa ng kaso.